علت ترک خوردن چوب بعد از خشک شدن چیست؟

ممکن است چوب را سالم و بدون ترک بخرید و حتی چند ماه هم در انبار نگه دارید اما بعد از مدتی ببینید روی آن ترک افتاده است. این اتفاق همیشه به معنی خراب بودن یا بی‌کیفیت بودن چوب نیست. گاهی ترک خوردن چوب از همان زمان خشک شدن شروع شده اما آنقدر ریز بوده که در ابتدا دیده نمی‌شده است.

علت اصلی این اتفاق به نحوه خارج شدن رطوبت از چوب برمی‌گردد. سطح چوب زودتر از قسمت‌های داخلی خشک می‌شود و شروع به جمع شدن می‌کند. داخل چوب هنوز رطوبت دارد و به همان سرعت جمع نمی‌شود.

همین اختلاف به الیاف فشار وارد می‌کند و اگر فشار زیاد شود ترک به وجود می‌آید. ترک چوب ممکن است ابتدا روی سطح دیده شود یا در قسمت‌های داخلی چوب شکل بگیرد و بعداً خودش را نشان دهد.

ضخامت چوب و نوع آن هم روی این روند اثر دارند. جهت برش هم مهم است و نمی‌شود انتظار داشت همه الوارهای چوب بعد از خشک شدن دقیقاً یک رفتار داشته باشند. شرایطی که چوب بعد از خشک شدن در آن نگهداری می‌شود هم بی‌تأثیر نیست.

مثلاً ممکن است یک قطعه چوب چند ماه در محیطی با رطوبت مناسب بماند و هیچ مشکلی نداشته باشد. بعد آن را به یک فضای گرم و خشک منتقل کنید و چند هفته بعد متوجه ترک شوید. حتی ممکن است ترک در زمان رنده‌کاری یا برش خودش را نشان دهد. در واقع ترک همان موقع ایجاد نشده و فقط با تغییر شکل چوب بازتر شده و حالا به چشم می‌آید.

علت ترک خوردن چوب چیست؟

چوب همیشه با رطوبت محیط اطرافش در ارتباط است. حتی وقتی کاملاً خشک شده باز هم اگر رطوبت هوا تغییر کند مقداری رطوبت می‌گیرد یا از دست می‌دهد. این اتفاق روی اندازه چوب هم اثر می‌گذارد.

مشکل اصلی موقع خشک شدن چوب است. سطح چوب معمولاً زودتر از داخل آن خشک می‌شود. وقتی سطح رطوبتش را از دست می‌دهد شروع به جمع شدن می‌کند اما قسمت داخلی هنوز مرطوب است. به همین دلیل به الیاف چوب فشار وارد می‌شود و وقتی این فشار زیاد باشد ترک ایجاد می‌شود.

یک نکته دیگر هم هست. چوب در همه جهت‌ها به یک اندازه جمع نمی‌شود. جهت الیاف و نوع برش روی این موضوع اثر دارند. برای همین ممکن است دو تکه چوب که از یک درخت بریده شده‌اند بعد از خشک شدن دقیقاً رفتار یکسانی نداشته باشند.

ضخامت چوب و نوع آن هم مهم است. یک تخته نازک راحت‌تر رطوبتش را از دست می‌دهد اما در یک الوار ضخیم ممکن است سطح خشک شده باشد و داخل آن هنوز رطوبت زیادی داشته باشد. اگر این اختلاف زیاد شود احتمال ترک خوردن چوب بیشتر خواهد شد.

پس خشک کردن چوب فقط گرم کردن آن نیست. اگر دما زیاد باشد یا هوا با سرعت زیادی روی چوب حرکت کند سطح آن خیلی زود خشک می‌شود و همین موضوع می‌تواند زمینه ترک را فراهم کند.

مهم‌ترین دلایل ترک خوردن چوب

ترک خوردن چوب معمولاً فقط یک علت ندارد. ممکن است مشکل از همان زمان خشک شدن شروع شده باشد و چند ماه بعد خودش را نشان دهد. گاهی هم چوب سالم بوده اما بعد از انتقال به یک محیط گرم و خشک ترک برداشته است. ضخامت چوب و نوع برش آن هم بی‌تأثیر نیستند.

خشک شدن سریع و غیریکنواخت

سطح چوب معمولاً زودتر از قسمت‌های داخلی خشک می‌شود. وقتی سطح رطوبتش را از دست می‌دهد جمع می‌شود اما داخل چوب هنوز رطوبت دارد و به همان اندازه تغییر نمی‌کند. این اختلاف فشار زیادی به الیاف وارد می‌کند و ممکن است ترک‌های ریز روی سطح ایجاد شوند.

گرمای زیاد این مشکل را بیشتر می‌کند. جریان هوای شدید هم می‌تواند همین وضعیت را به وجود بیاورد. مثلاً اگر الوار تازه را در یک محیط خیلی گرم قرار دهیم تا زودتر آماده شود ممکن است سطح آن خیلی زود خشک شود اما داخلش هنوز مرطوب باشد. ترک‌ها معمولاً بعد از مدتی خودشان را نشان می‌دهند.

به همین خاطر سرعت خشک شدن اهمیت دارد. قرار نیست چوب در کوتاه‌ترین زمان ممکن خشک شود. باید رطوبت آن کم کم خارج شود و این زمان برای یک تخته نازک با یک الوار ضخیم یا یک اسلب چوب یکسان نیست.

تغییر ناگهانی رطوبت محیط

چوب بعد از خشک شدن هم با هوای اطرافش در ارتباط است. وقتی هوا خشک باشد چوب مقداری از رطوبتش را از دست می‌دهد و وقتی محیط مرطوب شود دوباره رطوبت جذب می‌کند. این تغییرات روی اندازه چوب اثر می‌گذارند.

مثلاً یک میز چوبی را در نظر بگیرید که مدت‌ها در یک اتاق بوده و هیچ ترکی روی آن دیده نشده است. اگر میز را جایی نزدیک شوفاژ یا بخاری قرار دهید ممکن است چند وقت بعد ترک باریکی روی سطح آن ببینید. گرمای مستقیم باعث می‌شود رطوبت چوب در همان قسمت سریع‌تر تغییر کند.

گاهی هم ترک واقعاً تازه ایجاد نشده است. ممکن است شکاف بسیار باریکی از قبل وجود داشته باشد و بعد از تغییر شرایط محیطی بازتر شده باشد. در این حالت چیزی که تازه دیده می‌شود الزاماً تازه به وجود نیامده است.

محیط خیلی مرطوب هم برای چوب مناسب نیست. چوب در چنین فضایی رطوبت می‌گیرد و دوباره کمی تغییر اندازه می‌دهد. اگر این تغییرات زیاد باشد احتمال ترک خوردن چوب و تغییر شکل بیشتر می‌شود.

ضخامت و ابعاد قطعه چوب

ضخامت چوب روی نحوه خشک شدن آن اثر دارد. یک تخته نازک زودتر رطوبتش را از دست می‌دهد اما در یک الوار ضخیم ماجرا فرق می‌کند. سطح ممکن است خشک شده باشد در حالی که قسمت وسط هنوز رطوبت زیادی دارد.

اسلب‌های چوبی نمونه خوبی برای این موضوع هستند. گاهی اسلب از بیرون کاملاً خشک به نظر می‌رسد اما داخل آن هنوز رطوبت دارد. اگر چوب در این شرایط وارد مرحله برش یا ساخت شود ممکن است بعداً با تغییر رطوبت ترک بخورد یا تاب بردارد.

برای همین نمی‌توان یک روش خشک کردن را برای همه قطعات به کار برد. یک تخته نازک و یک اسلب ضخیم شرایط یکسانی ندارند و زمان خشک شدنشان هم متفاوت است.

جهت برش و ساختار الیاف چوب

چوب در همه قسمت‌های تنه یک رفتار ندارد. جایی که الوار از آن بریده شده و جهتی که برش انجام گرفته روی رفتار چوب بعد از خشک شدن اثر می‌گذارد.

چوبی که نزدیک مغز درخت قرار دارد ممکن است با تخته‌ای که از بخش دیگری از تنه بریده شده متفاوت باشد. اطراف گره‌ها هم وضعیت خاص خودش را دارد. الیاف در این قسمت‌ها منظم نیستند و ممکن است هنگام خشک شدن ترک یا تاب‌خوردگی ایجاد شود.

جهت برش هم مهم است. چوب در همه جهت‌ها به یک اندازه جمع نمی‌شود. برای همین دو تخته که از یک تنه به دست آمده‌اند هم ممکن است بعد از خشک شدن دقیقاً مثل هم رفتار نکنند. یکی صاف بماند و دیگری کمی تاب بردارد یا در یک قسمت ترک بخورد.

گاهی این تغییرات از همان اول مشخص نیستند. ممکن است چوب مدت‌ها در انبار بماند و بعد از رنده‌کاری یا تغییر شرایط محیطی ترک خودش را نشان دهد.

خشک شدن سریع قسمت انتهایی الوار

انتهای الوار معمولاً زودتر از قسمت‌های دیگر خشک می‌شود. رطوبت از این قسمت راحت‌تر خارج می‌شود و اگر چوب تازه بریده شده باشد این اختلاف سرعت بیشتر خودش را نشان می‌دهد.

ترک‌های انتهایی هم معمولاً از همین قسمت شروع می‌شوند. ممکن است ابتدا یک شکاف کوچک باشند اما به مرور در امتداد الیاف بازتر شوند.

برای کمتر شدن این مشکل معمولاً مقطع انتهایی الوار را با پوشش مخصوص می‌پوشانند. این پوشش سرعت خروج رطوبت را کمتر می‌کند تا انتهای چوب خیلی سریع خشک نشود.

البته نباید از این کار انتظار زیادی داشت. اگر خود فرآیند خشک شدن درست انجام نشده باشد پوشاندن انتهای الوار نمی‌تواند همه ترک‌ها را متوقف کند. این کار فقط سرعت خروج رطوبت از انتهای چوب را کمتر می‌کند و جای خشک کردن اصولی را نمی‌گیرد.

علت ترک خوردن چوب مبل

دیدن ترک روی مبل چوبی همیشه به این معنی نیست که چوب استفاده شده کیفیت خوبی نداشته. خیلی وقت‌ها چوب در زمان خشک شدن ترک ریزی برداشته و آن ترک تا مدت‌ها دیده نشده است. بعد از مدتی با تغییر رطوبت هوا یا قرار گرفتن مبل در شرایط گرم‌تر خودش را نشان می‌دهد.

مثلاً ممکن است یک مبل چند سال در خانه باشد و هیچ مشکلی نداشته باشد. بعد یک روز متوجه شوید روی دسته آن یک شکاف باریک افتاده. اگر مبل نزدیک شوفاژ بوده یا آفتاب مستقیم به آن می‌تابیده باید این موارد را هم در نظر گرفت. گرما رطوبت چوب را تغییر می‌دهد و همین تغییر می‌تواند ترک‌های ریز را باز کند.

گاهی هم ترک از خود ساختار چوب می‌آید. گره یا قسمت‌هایی که الیاف در آنها نظم معمول را ندارند بیشتر در معرض تغییر شکل هستند. محل ترک هم مهم است. ترک روی سطح دسته با ترک روی پایه یا کلاف یکسان نیست. مخصوصاً اگر ترک چوب در محل اتصال باشد یا قطعه با فشار دست حرکت کند.

چوب وقتی وارد ساخت مبل می‌شود دیگر یک ماده کاملاً ثابت نیست. با رطوبت هوا کمی رطوبت می‌گیرد یا از دست می‌دهد و اندازه‌اش هم تغییر می‌کند. اگر این تغییرات شدید باشند احتمال ترک خوردن چوب بیشتر می‌شود.

از بین بردن ترک چوب مبل

برای ترک‌های باریک معمولاً می‌توان کار را با یک ترمیم ساده شروع کرد. ترک را تمیز می‌کنند و بعد با بتونه همرنگ چوب پر می‌شود. برای شکاف‌های کوچک استفاده از چسب چوب و پودر چوب همان قطعه هم روش رایجی است.

بعد از خشک شدن مواد باید سطح را سنباده زد. اگر رنگ یا پوشش روی مبل آسیب دیده باشد همان قسمت هم ترمیم می‌شود تا جای تعمیر کمتر مشخص باشد.

اما این روش برای ترک‌های عمیق جواب نمی‌دهد. اگر شکاف باز باشد یا بعد از مدتی دوباره باز شود باید دنبال علت دیگری بود. ممکن است خود قطعه هنوز حرکت داشته باشد یا چوب در حال تغییر ابعاد باشد. در این شرایط استفاده از رزین یا روش‌های دیگر ترمیم می‌تواند لازم باشد.

یک مورد را درباره مبل نباید نادیده گرفت. اگر ترک روی پایه، کلاف یا محل اتصال قطعات ایجاد شده بهتر است اول استحکام آن بررسی شود. این قسمت‌ها فقط جنبه ظاهری ندارند و وزن مبل را تحمل می‌کنند. پوشاندن ترک با بتونه وقتی قطعه مشکل ساختاری دارد فایده زیادی ندارد.

علت ترک خوردن چوب راش

چوب راش در زمان خشک شدن نیاز به کنترل دارد. اگر رطوبت آن خیلی سریع خارج شود احتمال ترک خوردن بیشتر می‌شود. این ترک‌ها ممکن است روی سطح دیده شوند یا از قسمت انتهایی الوار شروع شوند.

ضخامت چوب هم در این مورد مهم است. در یک تخته نازک رطوبت راحت‌تر خارج می‌شود اما وقتی راش ضخیم باشد سطح می‌تواند خیلی زودتر از قسمت وسط خشک شود. ظاهر چوب خشک شده اما داخل آن هنوز رطوبت دارد. همین اختلاف بعدها مشکل ایجاد می‌کند.

به همین خاطر هنگام خرید چوب راش فقط نگاه کردن به سطح چوب کافی نیست. ممکن است الوار کاملاً سالم به نظر برسد اما هنوز برای استفاده آماده نباشد. میزان رطوبت و نحوه خشک شدن آن اهمیت بیشتری دارد.

خشک کردن عجولانه هم معمولاً انتخاب خوبی نیست. شاید الوار زودتر آماده شود اما اگر در این مدت ترک بردارد بخشی از چوب دیگر قابل استفاده نخواهد بود. چیزی که قرار بوده زمان فرآوری را کمتر کند می‌تواند بعداً باعث افزایش دورریز شود.

روش جلوگیری از ترک خوردن چوب

جلوگیری از ترک از زمان خشک شدن چوب شروع می‌شود. چوب باید به اندازه‌ای خشک شود که با محیطی که قرار است در آن استفاده شود سازگار باشد. این موضوع برای مبلمان اهمیت بیشتری دارد چون چوب بعد از ساخت هم در معرض تغییرات رطوبت خانه قرار می‌گیرد.

در خشک کردن الوار فقط دما مطرح نیست. رطوبت هوا و سرعت جریان آن هم روی چوب اثر دارند. اگر سطح خیلی سریع خشک شود داخل الوار هنوز رطوبت دارد و همان اختلاف می‌تواند زمینه ترک را فراهم کند.

بعد از خشک شدن نوبت به نگهداری می‌رسد. الوار را نباید جایی گذاشت که یک روز در محیط مرطوب باشد و روز بعد در هوای خیلی خشک قرار بگیرد. تماس مستقیم با آب هم طبیعتاً شرایط را بدتر می‌کند.

برای الوار تازه معمولاً انتهای آن را با مواد مخصوص می‌پوشانند. رطوبت از این قسمت سریع‌تر خارج می‌شود و پوشش باعث می‌شود این اتفاق کمی آهسته‌تر شود. این کار برای ترک‌های انتهایی مفید است ولی اگر کل فرآیند خشک کردن اشتباه باشد نمی‌تواند مشکل را برطرف کند.

بعد از ساخت هم بهتر است مبل را کنار شوفاژ یا بخاری نگذارید. نور مستقیم خورشید هم اگر ساعت‌ها روی یک قسمت از چوب باشد می‌تواند رطوبت همان قسمت را تغییر دهد. خیلی وقت‌ها ترک درست بعد از چنین تغییراتی دیده می‌شود.

روغن برای جلوگیری از ترک چوب

روغن برای مراقبت از چوب مفید است اما نباید انتظار داشت جلوی ترک خوردن را بگیرد. اگر چوب درست خشک نشده باشد یا داخل آن از قبل تنش ایجاد شده باشد روغن نمی‌تواند این مشکل را از بین ببرد.

روغن بیشتر برای محافظت از سطح چوب استفاده می‌شود. می‌تواند سرعت تغییر رطوبت در سطح را کمتر کند و ظاهر چوب را هم بهتر نگه دارد. اما خود چوب همچنان با محیط اطرافش در ارتباط است.

پس اگر الوار تازه خریده‌اید و نگران ترک خوردن آن هستید بهتر است اول سراغ رطوبت چوب و شرایط خشک شدن بروید. بعد از آن می‌توان درباره روغن یا پوشش مناسب تصمیم گرفت. اگر مشکل از داخل چوب باشد هیچ پوششی نمی‌تواند آن را با چند بار اجرا برطرف کند.

بهترین چسب برای ترک چوب

برای ترک‌های باریک و کوچکی که روی چوب ایجاد شده‌اند می‌توان از چسب چوب استفاده کرد. اگر داخل ترک کمی خالی باشد بعضی نجارها مقداری پودر چوب یا خاک اره نرم را با چسب مخلوط می‌کنند و داخل شکاف می‌ریزند. بعد از خشک شدن هم سطح آن سنباده می‌خورد تا جای تعمیر کمتر مشخص باشد.

این روش بیشتر برای ترک‌های سطحی و تعمیرات معمولی مبل و وسایل چوبی مناسب است. اگر ترک عمیق باشد یا دو طرف آن از هم فاصله داشته باشند دیگر نمی‌شود فقط روی چسب چوب حساب کرد. ممکن است چسب مدتی ترک را نگه دارد اما اگر چوب دوباره حرکت کند همان قسمت باز می‌شود.

برای شکاف‌های بزرگ‌تر معمولاً سراغ رزین اپوکسی می‌روند. البته محل ترک هم مهم است. ترک روی یک قسمت تزئینی با ترک روی پایه مبل یا کلاف آن شرایط یکسانی ندارد. در قسمت‌هایی که وزن را تحمل می‌کنند باید اول مشخص شود خود چوب مشکلی از نظر استحکام ندارد.

ترمیم ترک چوب با رزین

رزین اپوکسی بیشتر برای ترک‌هایی استفاده می‌شود که نسبتاً باز و عمیق هستند. مخصوصاً در اسلب‌های چوبی که شکاف‌های طبیعی بزرگی دارند و قرار است این فضاها پر شوند.

قبل از ریختن رزین باید داخل ترک تمیز باشد و رطوبت نداشته باشد. رزین طبق دستور خودش آماده می‌شود و داخل شکاف قرار می‌گیرد. بعد از اینکه کاملاً سفت شد قسمت اضافه را برداشته و سطح را سنباده می‌زنند.

اما یک نکته هست که خیلی وقت‌ها نادیده گرفته می‌شود. اگر ترک هنوز فعال باشد و چوب مدام تغییر اندازه بدهد رزین هم نمی‌تواند جلوی حرکت آن را بگیرد. مثلاً الواری که تازه خشک شده و هنوز رطوبت آن ثابت نشده ممکن است بعد از رزین‌کاری دوباره تغییر کند. در این حالت احتمال دارد اطراف رزین ترک بخورد یا خود شکاف دوباره باز شود.

پس قبل از اینکه ترک را با رزین پر کنیم بهتر است ببینیم اصلاً چرا ایجاد شده. اگر مشکل از رطوبت چوب باشد اول باید این مسئله برطرف شود.

چه زمانی ترک چوب نیاز به تعمیر تخصصی دارد؟

یک ترک مویی روی سطح میز یا دسته مبل معمولاً جای نگرانی زیادی ندارد. اما وقتی شکاف باز شده یا به عمق چوب رسیده بهتر است بدون بررسی سراغ بتونه و رزین نرویم.

ترکی که روی پایه مبل یا کلاف ایجاد شده اهمیت بیشتری دارد. این قسمت‌ها وزن را تحمل می‌کنند و اگر ترک با فشار دست باز و بسته شود یا قطعه لق بزند احتمال دارد مشکل فقط ظاهری نباشد.

ترک‌هایی که نزدیک گره یا مغز چوب ایجاد شده‌اند هم ممکن است رفتار متفاوتی داشته باشند. گاهی ترک از یک طرف شروع شده و به مرور در امتداد الیاف جلو می‌رود. اگر شکاف مرتب بزرگ‌تر می‌شود یا از یک سمت قطعه به سمت دیگر ادامه دارد بهتر است نجار آن را بررسی کند.

در منابع فنی چوب هم ترک‌ها فقط با یک عنوان بررسی نمی‌شوند. ترک سطحی، ترک انتهایی و ترک داخلی هر کدام شرایط متفاوتی دارند و نمی‌شود برای همه یک روش تعمیر در نظر گرفت.

جمع‌بندی

ترک چوب معمولاً وقتی ایجاد می‌شود که رطوبت آن تغییر کرده و قسمت‌های مختلف چوب نتوانسته‌اند به یک اندازه جمع شوند. این اتفاق ممکن است در زمان خشک شدن رخ دهد یا چند ماه بعد و با انتقال چوب به یک محیط گرم و خشک خودش را نشان دهد.

برای ترک‌های کوچک چسب چوب و پودر چوب می‌تواند کافی باشد. ترک‌های باز و عمیق معمولاً نیاز به روش‌های دیگری مثل رزین دارند. البته قبل از هر کاری باید علت ترک خوردن چوب مشخص شود. اگر چوب هنوز در حال تغییر باشد ترمیم فقط برای مدتی ظاهر مشکل را پنهان می‌کند.

اگر قرار است الوار یا اسلب برای ساخت مبل و وسایل چوبی استفاده شود بهتر است قبل از برش و ساخت، رطوبت آن بررسی شود. ترک خوردن یک قطعه بعد از اینکه تبدیل به محصول نهایی شده معمولاً دردسر و هزینه بیشتری دارد.