گره چوب چیست و چه تاثیری بر کیفیت چوب دارد؟

گره چوب بخشی از شاخه درخت است که در اثر رشد تنه، داخل بافت چوب محصور شده و بعد از برش به شکل دایره، بیضی، کشیده یا حتی حفره روی سطح الوار چوب دیده می‌شود. وجود گره به‌تنهایی به این معنی نیست که چوب بی‌کیفیت است. چیزی که اهمیت دارد نوع گره، اندازه آن، محل قرارگیری و کاربردی است که برای چوب در نظر گرفته‌اید. منابع فنی صنعت چوب نیز گره را یکی از ویژگی‌های طبیعی مؤثر بر درجه بندی و خواص مکانیکی الوار می‌دانند.

اگر برای ساخت مبلمان، درب، کابینت یا یک سازه چوبی در حال خرید الوار هستید بهتر است به جای شمارش ساده گره‌ها، وضعیت هر گره را بررسی کنید. یک گره کوچک و سالم در قسمت کم‌تنش یک تخته با یک گره بزرگ و لق در محل اتصال پایه تفاوت زیادی دارد.

گره چوب چیست؟

گره در واقع بقایای شاخه‌ای است که در زمان رشد درخت توسط بافت‌های جدید تنه احاطه شده است. به همین دلیل الیاف اطراف گره معمولاً مانند چوب صاف و مستقیم ادامه پیدا نمی‌کنند. شکل گره‌ای که روی الوار می‌بینیم نیز به زاویه برش نسبت به محور شاخه بستگی دارد.

اگر چوب را از نزدیک نگاه کنید گره معمولاً با رنگ متفاوت، حلقه‌های رشد فشرده‌تر و تغییر جهت رگه‌ها قابل تشخیص است. در بعضی قطعات نیز گره به شکل یک نقطه تیره و کاملاً مشخص دیده می‌شود.

این ویژگی در بعضی پروژه‌های دکوراتیو حتی می‌تواند بخشی از ظاهر طبیعی چوب باشد. اما در چوبی که قرار است بار مکانیکی تحمل کند باید با دقت بیشتری بررسی شود.

علت ایجاد گره در چوب چیست؟

شاخه‌ها بخشی طبیعی از رشد درخت هستند. زمانی که تنه و شاخه‌ها رشد می‌کنند بافت چوب اطراف پایه شاخه را در خود محصور می‌کند. اگر شاخه همچنان زنده باشد و رشد آن با تنه ادامه پیدا کند گره حاصل می‌تواند با بافت اطراف پیوند بیشتری داشته باشد.

در مقابل اگر شاخه از بین برود یا بشکند و رشد تنه روی آن ادامه پیدا کند بخش باقی مانده شاخه درون تنه محصور می‌شود. این وضعیت می‌تواند به شکل گره مرده یا گره‌ای با اتصال ضعیف‌تر در الوار دیده شود.

به همین دلیل صرفاً تعداد گره‌ها معیار مناسبی برای قضاوت درباره کیفیت چوب نیست.

انواع گره چوب

از نظر وضعیت اتصال و سلامت، چند اصطلاح در درجه بندی چوب اهمیت بیشتری دارند.

گره سالم گرهی است که پوسیدگی ندارد و بافت آن محکم است. در تعاریف فنی گره سالم معمولاً باید یکپارچه و دست کم به سختی بافت اطراف باشد.

گره سفت گره‌ای است که به واسطه رشد و موقعیت خود در جای خود ثابت مانده و به راحتی جدا نمی‌شود.

در مقابل، گره لق اتصال محکمی به چوب اطراف ندارد و نمی‌توان انتظار داشت در تمام شرایط در جای خود باقی بماند.

نوع دیگری که باید جدی‌تر گرفته شود گره ناسالم یا پوسیده است. در این حالت بخشی از گره ممکن است نرم شده، ترک خورده یا دچار پوسیدگی باشد و حتی به ایجاد سوراخ در قطعه منجر شود.

پس وقتی فروشنده می‌گوید «این چوب گره دارد» هنوز اطلاعات کافی برای تصمیم‌گیری ندارید. باید بپرسید: گره سالم است یا لق؟ بزرگ است یا کوچک؟ در کدام قسمت تخته قرار گرفته؟

گره چه تاثیری بر کیفیت و مقاومت چوب دارد؟

مهم‌ترین اثر گره، تغییر مسیر الیاف و ایجاد ناپیوستگی در ساختار نسبتاً منظم چوب است. در چوب صاف الیاف مسیر منظم‌تری دارند. اما اطراف گره این الیاف منحرف می‌شوند و در بعضی نقاط تمرکز تنش ایجاد می‌شود.

طبق Wood Handbook سازمان Forest Products Laboratory بسیاری از خواص مکانیکی چوب در بخش‌های دارای گره نسبت به چوب صاف و بدون گره کاهش پیدا می‌کنند. علت اصلی جایگزین شدن چوب صاف با بافت گره، تغییر جهت الیاف اطراف آن و تمرکز تنش است. ترک‌هایی که هنگام خشک شدن در اطراف گره ایجاد می‌شوند نیز می‌توانند مشکل را بیشتر کنند.

شدت این اثر در همه کاربردها یکسان نیست. گره برای قطعه‌ای که تحت کشش محوری قرار دارد می‌تواند مسئله جدی‌تری باشد و در اعضای خمشی نیز محل گره اهمیت زیادی دارد.

در یک تیر ساده گره‌ای که در ناحیه تحت کشش قرار گرفته می‌تواند اثر بیشتری بر ظرفیت تحمل بار داشته باشد.

به همین دلیل نمی‌توان گفت «هر چوب گره داری ضعیف است». باید گره را در رابطه با نوع بار و محل قرارگیری آن ارزیابی کرد.

آیا چوب گره دار همیشه بی کیفیت است؟

خیر. این یکی از رایج‌ترین برداشت‌های اشتباه هنگام خرید چوب است.

درجه بندی الوار بر اساس مجموعه‌ای از ویژگی‌ها انجام می‌شود و تعداد، اندازه و محل گره‌ها در کنار عیوب دیگری مانند ترک، تاب، شکاف و سایر ناهنجاری‌ها بررسی می‌شوند. بسیاری از الوارهای دارای گره برای کاربردهای مختلف کاملاً قابل استفاده هستند.

مثلاً برای یک صفحه دکوراتیو که هدف اصلی آن نمایش بافت طبیعی چوب است، یک گره سالم و کوچک ممکن است مسئله مهمی نباشد. اما برای پایه صندلی، تیر، قطعه اتصال یا بخشی که تحت تنش زیادی قرار می‌گیرد همان گره باید با حساسیت بیشتری ارزیابی شود.

از نظر عملی محل گره گاهی از تعداد گره‌ها مهم‌تر است.

فرض کنید دو تخته راش دارید. تخته اول پنج گره کوچک در قسمت‌های کم‌تنش دارد. اما تخته دوم فقط یک گره بزرگ و ترک خورده درست در محل اتصال پایه دارد.

برای یک قطعه سازه‌ای تخته دوم لزوماً انتخاب بهتری نیست حتی اگر تعداد گره‌های آن کمتر باشد.

گره چوب راش چه اهمیتی دارد؟

چوب راش به دلیل بافت نسبتاً یکنواخت و کاربرد گسترده در مبلمان، قطعات نجاری و دکوراسیون داخلی، معمولاً با دقت زیادی از نظر کیفیت سطح و عیوب بررسی می‌شود. در بازار نیز درباره راش گره‌دار به خصوص در زمان خرید الوار برای مبلمان، توجه زیادی به اندازه و محل گره وجود دارد.

برای گره چوب راش بهتر است سه موضوع را جداگانه بررسی کنید: سالم بودن گره، اندازه آن و محل قرارگیری.

یک گره کوچک و محکم در سطح یک قطعه تزیینی با گره بزرگ در محل اتصال پایه مبلمان شرایط یکسانی ندارد.

اگر قرار است راش برای پایه، دسته، قید یا قطعه‌ای با فشار و خمش قابل توجه استفاده شود وجود گره بزرگ یا لق می‌تواند ریسک شکست را افزایش دهد. این موضوع به‌خصوص زمانی مهم می‌شود که گره بخش قابل توجهی از عرض قطعه را درگیر کرده باشد.

گره چوب گردو چه تفاوتی دارد؟

چوب گردو به دلیل ارزش ظاهری بالا، رنگ و نقش طبیعی آن در مبلمان و محصولات چوبی دکوراتیو کاربرد زیادی دارد. در این نوع چوب نیز گره بخشی از ویژگی‌های طبیعی تنه است و نمی‌توان صرفاً با مشاهده آن نتیجه گرفت که قطعه نامرغوب است.

در گره چوب گردو نیز همان قاعده برقرار است: نوع، اندازه و محل گره اهمیت دارد.

اگر هدف ساخت یک صفحه یکدست و بدون عیب ظاهری باشد وجود گره ممکن است ارزش ظاهری قطعه را کاهش دهد. اما در پروژه‌هایی که نمایش بافت طبیعی چوب مطلوب است یک گره سالم می‌تواند بخشی از ظاهر مورد انتظار باشد.

برای قطعات سازه‌ای گردو نیز موضوع متفاوت است. در اینجا ظاهر نباید باعث شود وضعیت مکانیکی گره نادیده گرفته شود.

هنگام خرید چوب چگونه گره را بررسی کنیم؟

اگر هنگام خرید الوار فقط از دور به سطح چوب نگاه کنید. ممکن است یک گره لق را با یک گره سالم اشتباه بگیرید. بررسی بهتر با لمس و مشاهده دقیق انجام می‌شود.

ابتدا اطراف گره را نگاه کنید. ترک‌های شعاعی، شکاف، تغییر رنگ غیرعادی یا نشانه‌های پوسیدگی می‌توانند هشداردهنده باشند. سپس با دقت وضعیت اتصال گره را بررسی کنید. گره‌ای که حرکت می‌کند یا بخشی از آن جدا شده با یک گره کاملاً محکم شرایط یکسانی ندارد.

اندازه گره نیز مهم است. هرچه گره سهم بیشتری از سطح مقطع قطعه را درگیر کند احتمال اثر گذاری آن بر مقاومت بیشتر می‌شود.

منابع فنی نیز اثر گره بر مقاومت را وابسته به نسبت اندازه گره به مقطع چوب و محل قرارگیری آن می‌دانند.

اگر چوب برای یک کاربرد باربر خریداری می‌شود فقط یک سطح را بررسی نکنید. گره ممکن است در وجه دیگر تخته یا در لبه آن نیز ادامه داشته باشد.

جمع‌بندی

گره چوب نتیجه طبیعی رشد شاخه در تنه درخت است و وجود آن به تنهایی نشانه بی کیفیتی نیست. آنچه کیفیت و قابلیت استفاده از چوب گره دار را تعیین می‌کند ترکیبی از نوع گره، سلامت آن، اندازه، محل قرارگیری و کاربرد نهایی چوب است.

گره سالم و کوچک در یک قطعه دکوراتیو ممکن است مشکل مهمی ایجاد نکند. اما گره بزرگ، لق، پوسیده یا ترک خورده در محل تحت تنش می‌تواند مقاومت و دوام قطعه را کاهش دهد.

بنابراین هنگام خرید چوب راش، گردو یا سایر گونه‌ها به جای اینکه فقط بپرسید «چوب گره دارد یا نه» وضعیت خود گره و محل قرارگیری آن را بررسی کنید.

اگر قصد خرید الوار برای مبلمان، درب، کابینت یا پروژه‌های چوبی دارید بررسی گره باید در کنار رطوبت چوب، تاب چوب، ترک، کیفیت سطح و سلامت کلی الوار انجام شود. هیچ کدام از این عوامل به تنهایی تصویر کاملی از کیفیت چوب نمی‌دهند.