آشنایی با کاربرد انواع چوبها
چوب یکی از قدیمیترین و پرکاربردترین متریالهایی است که از گذشته تا امروز نقش مهمی در زندگی انسان داشته است. این ماده طبیعی به دلیل تنوع بالا، زیبایی ظاهری و قابلیت استفاده در صنایع مختلف، همواره مورد توجه معماران، صنعتگران و هنرمندان بوده است. از ساختوساز و دکوراسیون داخلی گرفته تا تولید مبلمان و صنایع دستی، چوب جایگاه ویژهای دارد.
ویژگیهایی مانند استحکام مناسب، عایق بودن و سازگاری با محیطزیست باعث شده استفاده از آن همچنان گسترش پیدا کند. شناخت انواع چوب و تفاوتهای آنها میتواند به انتخاب بهتر و کاربردیتر کمک کند.
در این مقاله قصد داریم به بررسی کاربردهای انواع چوبهای موجود بپردازیم. تا انتهای این مقاله با مجموعه قهرمانی همراه باشید.
#مزایای استفاده از چوب
قسمتهای داخلی چوبها دارای شاخه، ریشه، ساقه درخت و درختچهها هستند که تمام این عوامل بهعنوان چوب شناخته میشوند و در مصارف مختلف قابل استفاده هستند. میتوان با ساخت و پرداخت بر روی این قسمتها ارزش و مرغوبیت آن را افزایش داد. مثلا تخته روسی در استفادههای تجارتی، قابلیت بسیار زیادی دارد.
چوب در تعاریف صنعتی یک ماده جامد و فیبری است که ساختار سلولی آن دارای ویژگیهای بسیار دقیقی است. قسمتهای داخلی درختان، چوب محسوب میشوند و در این تعریف یک ماده کاملا زنده است تا حدی که میتواند از شرایط محیطی تأثیر بگیرد. به همین دلیل گفته میشود یک نمونه خاص درخت، میتواند از ویژگیهای مختلفی برخوردار باشد و زمان و مکان رشد درخت در ساختار آن تغییرات ایجاد میکند.
چوب از قدیمیترین مواد جامد طبیعت بوده که مورد مصرف انسان در جوامع بشری قرار میگیرد. چوبها دارای تنوع گستردهای از بافت، رنگ و جنس هستند. وزن چوبها بستگی به مقدار خلل، فرج و میزان رطوبت آن دارد.
این ماده آلی از مزایایی چون عایق حرارتی و الکتریسیته بودن، استحکام، دوام و مقاومت برخوردار است. همچنین با استفاده از آن ضرری به طبیعت نرسیده و مجدد به چرخه بازخواهد گشت. در عین حال معایبی چون سرعت حریق بالا، عدم مقاومت در برابر قارچها و جانوران دارد.
البته مزایای استفاده از چوب و چندلایی روسی در زندگی روزمره و صنایع مختلف از معایب آن بیشتر است. سوخت و تأمین انرژی از بزرگترین کاربردهای استفاده از آن محسوب میشود، در کاربردهای دیگر از چوب در صنعت ساختمان و کاغذسازی استفاده میگردد.
#چوب چه ویژگیهایی دارد؟
چوبها دارای ویژگیهای خاصی هستند که در ادامه هر یک را نام برده و بهطور مختصر توضیح میدهیم.
#ناهمگن بودن چوب
معمولا در قسمتهای تشکیلدهنده آن سلولهای متفاوتی وجود دارند و به همین دلیل یک ماده ناهمگن است. از جمله فیبرها، آوندها، پارانشیم یا اشعه چوبی و … جزئی از قسمتهای تشکیلدهنده آن هستند. بر همین اساس در تعاریف به برخی از آنها بهاره و برخی هم تابستانه گفته میشود.
#هرسو نایکسان بودن چوب
به دلیل ورود بافتهای مختلف در جهتهای متفاوت در چوب، به این ماده هرسو نایکسان گفته میشود. چراکه آببندها و الیاف درخت ممکن است در راستای خود درخت رشد کنند، اما برخی بافتها مثل پارانشیم یا اشعه چوبی در جهتهای عمود بر بافت درخت رشد میکنند.
#ساختمان شیمیایی خواص چوب
یکی از تعریفات فنی و صنعتی چوب ساختار شیمیایی آن است که باعث جذب رطوبت میشود. همچنین ممکن است در محیط خشک، رطوبت خود را از دست بدهد. همه این موارد به خاطر ساختار آن است که سعی میکند خود را با محیط در تعادل قرار دهد، چرا که ممکن است خواص چوب نیز تحت تاثیر قرار بگیرد و تغییراتی داشته باشد.
#بررسی انواع گونههای چوب
چوبها بهطور کلی دارای دو دسته هستند که با عنوان چوب نرم و سخت شناخته میشوند. هر کدام از این چوبها نیز خود به انواع مختلف دیگری تقسیم میشوند که هرکدام کاربردهای مخصوص و ویژگیهای منحصربهفرد خود را دارد. در ادامه به این ویژگیها میپردازیم.
#چوب سخت
چوبهای درخت بلوط، گردو، راش، ماهاگونی، اقاقیا، افرا و ساج درختان سختچوب هستند. معمولا فرآیند رشد این نوع چوبها بسیار کند است و زمان زیادی میبرد. این درختان معمولا جزء گونههای پهنبرگ هستند. فرایند برگریزی و شکوفه دادن این نوع درختان با فصلهای سال است.
دانههای این گونههای گیاهی در داخل میوه تولید میشود. بیشتر چوبهای سخت رنگ تیرهای دارند و معمولا قیمت آنها نیز زیاد است. معمولا ریشههای درختانی که چوب سخت دارند، پراکنده نیست. وزن آنها نسبتا زیاد است و مقاومت خوبی در برابر آتش دارند.
#چوب نرم
گونههای مختلف درختان صنوبر، کاج و سدر معمولا چوب نرمی دارند. این درختان رشد سریعتری دارند و به درختان همیشهسبز یا مخروطی معروفاند، چون در فصل زمستان برگریزان ندارند. چوبهای این نوع درختان معمولا قیمت کمی دارد و از رنگ روشنتری برخوردارند. میزان صمغ در این چوبها زیاد است و نقوش آن بسیار بزرگ است. وزن این نوع چوبها نسبتا کمتر است و در برابر آتش مقاومت چندان زیادی ندارند.
#پرکاربردترین چوبها
#چوب روسی
چوب روسی به چوبی گفته میشود که از کشور روسیه به سایر کشورها صادر میشود. این چوب دارای رنگی سفید رنگ است و از انواع مختلف چوب درختان به دست میآید. این درختان شامل کاج، نراد، نوئل، بلوط، راش و غیره میشوند. چوب روسی دو نوع نرمچوب و سختچوب دارد که معمولا نوع نرمچوب از قیمت ارزانتری برخوردار است.
این چوب از ظاهر زیبایی برخوردار است و به همین دلیل در ساخت نمای سازههای مختلف و ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد. خاصیت ارتجاعی و انعطافپذیری بالایی دارد و برای مصارف نجاری بهوفور مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین در برابر ضربه و برخورد از مقاومت خوبی برخوردار است و در صورت ایجاد فرورفتگی یا شکاف در چوب بهراحتی میتوان این مشکل را حل کرد.
#چوب بلوط
یک نوع از چوبهای مورد استفاده در صنایع، از درختان بلوط تهیه میشود که از نظر ظاهری بسیار زیبا و خوشنقش است و استحکام خوبی دارد. بلوطها رنگبندیهای بسیار متنوعی دارند. از جمله میتوان به رنگهای خاکستری، قهوهای و سفید اشاره کرد. یکی از اصلیترین روشها برای شناخت چوب بلوط برشهای شعاعی است که بر روی آن پرمگسهای بزرگ و تعداد بسیار زیاد دیده میشود، این نوع معمولا درشت است و تارهای مستقیمی دارد.
بیشترین کاربرد آن برای ساخت ابزار آلاتی است که در محیط مرطوب مورد استفاده قرار میگیرند. مثلا برای ساخت قایق یا بشکه مایعات چوبی میتوان از چوب بلوط که در برابر رطوبت و پوسیدگی دوام خوبی دارد، استفاده کرد. برای استفاده در تولید روکشهای مختلف کاربرد زیادی دارد. به همین دلیل برای ساخت کفپوش و کفپلهها میتوان از گونههای بلوط سفید، مشکی و قرمز استفاده کرد.
#چوب ملچ
این درخت از قسمتهای نیمهسخت ساخته شده و جزء پهنبرگان و درختان برگریز است. یکی از روشهای شناخت چوب اصل ملچ، دیدن نقشههای مربوط به رشد بخش روزنهای درخت است. رنگ این نوع معمولا قهوهای روشن تا قهوهای متمایل به قرمز یا قهوهای تیره است. رنگ قسمتهای داخلی این نوع معمولا زرد است و حجم تنه این درخت معمولا بافت کمتری دارد.
برجستگی این نوع چوبها معمولا زیاد است و بعد از اجرای آستری میتوان رنگهای بینظیری بر روی آن اجرا کرد. میزان مقاومت آن در برابر پوسیدگی کم است. از اصلیترین کاربرد آن میتوان گفت برای ساخت جعبه، سبد، چوبهای مخصوص بازی هاکی، کمان مخصوص تیراندازی، ساخت مبلمان میتواند مورد استفاده قرار بگیرد و هر نوع کار هنری دیگری که به وسیله چوب زینتی میتوان آن را اجرا کرد.
#چوب نراد
یکی از انواع درختان سوزنیبرگ نراد است و در مناطق کوهستانی و نواحی که میزان ارتفاع از سطح دریا زیاد باشد، قابلیت رشد دارد. همچنین در تمام انواع مناطق آبوهوایی موجود بر روی کره زمین میتواند رشد کند. این درخت دارای 50 گونه متنوع با خواص مختلف است.
نراد معمولا با عنوان چوب روسی نیز شناخته میشود و چگالی آن نسبتا کم است. میزان سختی این نوع بهطور کلی کم است و نسبت به وزن مخصوص خود، سختی مشخصی نیز دارد. یکی از اصلیترین عوامل بر رشد این نوع درخت، بافت تابستانه آن است.
کاربرد چوب نراد برای ساخت تخته سهلایه و کاغذ، تیر و ستونهای خانههای تمامچوب، در دکوراسیون داخلی و بیرونی، ساخت اسکلت خانههایی که تمام چوب هستند و ساخت آلاچیق و پرگولا نیز است.
#چوب توسکا
توسکا جزئی از درختان پهنبرگ است و رنگ آن معمولا شبیه رنگ درخت راش است. نمونههای ایرانی توسکا دارای رنگ زرد و صورتی کمرنگ هستند. بافتهای میانی توسکا دارای پرمگسهای قابل دید است. دارای وزن 450 تا 500 کیلوگرم است و نسبت به چوبهای دیگر سنگینتر است.
سن این درخت در صورتی که زیاد باشد، رنگ آن تیرهتر است. بهطور کلی شباهت زیادی به درخت راش دارد، اما تفاوتهای آن با اندکی تجربه و دقت بهراحتی مشخص میشود. منافذ موجود در چوب توسکا معمولا بسته هستند و الیاف یکدستی بر روی آن وجود دارد.
شرایطی که درخت توسکا در آن رشد کرده است، بر روی آن تاثیرات زیادی دارد. کاربرد آن برای ساخت روکش، تختههای چند لایه، شمع مخصوص معادن، کلاف مبل و قالب چوبی و … استفاده میشود.
#چوب گردو
چوب گردو بهعنوان بهترین و خوشنقشترین چوب ایرانی شناخته میشود و بافت زیبا و خوشرنگی دارد. در قسمتهای مختلف از کره زمین به میزانی زیاد قابلیت رشد دارد و وزن آن حدود 700 کیلوگرم است که نسبتا چوب سنگینوزنی به شمار میرود.
همچنین دارای رنگهای متنوعی است و درون آن از نظر ارزش اقتصادی در سطح بالایی قرار دارد. این نوع طرح زیبایی است و برای هنرهای چوبی قابلیت استفاده دارد. همچنین دارای لایههای مختلف است که میتوان تعداد سن درخت را از این طریق تشخیص داد.
کاربرد این چوب بیشتر در صنعت مبلمان، ساخت کابینتهای تمامچوب و دربهای تمامچوب، قنداق تفنگ، روکشهای مخصوص چوبی، منبت و معرق و دیگر هنرهای چوبی است. معمولا جزو درختان پهنبرگ است و از نظر سختی و مقاومت کیفیت زیادی دارد.
#چوب اقاقیا
بافت قسمتهای مختلف این چوب روزنهای است و رنگ قهوهای مایل به زرد دارد. وزن آن نسبتا سنگین است و معمولا صدای برش این درخت نسبت به نمونه چوبهای دیگر بسیار زیاد است.
قابلیت برشخوری بسیار سختی دارد و رطوبت آن در مدت زمان زیادی خشک میشود. درخشش آن نسبتا زیاد است و نقشهای زیبایی دارد. ساخت ابزار آلات تزیینی و وسایل مخصوص دکوراسیون داخلی، ساخت گیتار تمامچوب و مواردی از این قبیل از اصلیترین کاربردهای اقاقیا است.
#چوب افرا
در سراسر جهان درخت افرا دارای انواع بسیار زیادی است که چند نمونه از آنها جنبه تجاری دارد. افرا معمولا جزو چوبهای سخت و نیمهسخت است و استحکام و مقاومت زیادی دارد. همچنین از ویژگی رنگپذیری خوبی برخوردار است. بافت افرا معمولا یکدست است.
بافت آن درخشنده و موجدار است، در برخی از نقاط دارای نقوش مواج است، اما در برخی درختان رگههای آن بسیار کمتر دیده میشود. چوبهای افرا به دلیل قرار گرفتن در معرض اشعه یووی خورشید و اکسیژن در گذشت زمان بهصورت طبیعی تیرهتر میشوند.
به دلیل داشتن زیبایی چشمگیر این نوع چوب، برای ساخت مبلمان و دکوراسیون منزل مناسب است. استفاده از این چوب در دکوراسیون داخلی باعث روشن شدن فضای خانه میشود. برای ساخت کفپوشها یا پارکتها، کابینت، تجهیزات ورزشی، لوازم آشپزخانه و غیره میتوان از این روش استفاده کرد.
#چوب راش
یکی از محبوبترین چوبها در صنعت چوب و شاخههای هنر چوبی، استفاده از چوب راش است که معمولا در تمام نقاط جهان قابلیت رشد دارد و گونههای بسیار متنوعی از آن وجود دارد. میزان سختی و مقاومت آن نسبتا زیاد است، منافذ این نوع ریز هستند و بافت راش دارای پرمگسهای بزرگی مانند چوب افرا است.
کاربرد آن در تمام قسمتهای هنر و صنعت قابل مشاهده است. ماشینآلات صنایع چوبی در استفاده از این نوع، قابلیتهای بهتری از خود نشان میدهند. قدرت چسبپذیری این چوب بسیار خوب است و اجرای پرداخت و ساخت بر روی آن بهراحتی انجام میشود.
از راش برای ساخت چهارچوب، درب و پنجره، صندلی خمیده و برای خراطی میتواند مورد استفاده قرار بگیرد. همچنین از آن برای ساخت برشهای شعاعی و نیمهلوله نیز برای ساخت روکش، میتوان استفاده کرد.
رنگ کرم مایل به قرمز چوب تنه درخت راش با پرههای جذاب جلوه خاصی به آن میبخشد. بافت چوب راش بسیار مقاوم و همگون بوده و همین دلیل موجب شده تا کاربرد زیادی در صنعت مبل داشته باشد. اصل چوب راش ایرانی با کیفیت بالا در بازار چوب موجود است.
امروزه چوب راش خارجی از آذربایجان وارد میشود، کیفیت چوب راش ایرانی را ندارد، اما به خاطر رطوبت اندازه، انعطافپذیری بالا، ابعاد مناسب و ضایعات کمتر در روند تولید مبل مورد استفاده قرار میگیرد.
#چوب ساج
یک نوع دیگر از سختچوبها، درخت ساج است که از رنگ زرد مایل به قهوهای برخوردار است. میزان دوام و استحکام آن نسبتا زیاد است و در عین حال وزن سنگینی نیز دارد. در برابر هوا و چسبندگی مقاومت فوقالعادهای از خود نشان میدهد و پوسیده نمیشود. کاربرد آن برای ساخت مبلمان، میز و صندلی، نیمکت، انواع کمدها، سرویس خواب و مواردی از این قبیل است.
چوب تنه درخت ساج چوبی سنگین، مقاوم، روغنی و زیبا است. این چوب را میتوان بهراحتی تراشیده و به شکل دلخواه درآورد. درخت ساج در کشورهای هند، اندونزی و برمه میروید. از چوب خوشتراش و فرمگیر آن بیشتر در صنعت مجسمهسازی استفاده میشود.
روغنی بودن چوب ساج موجب شده تا در برابر رطوبت، پوسیدگی و کرمخوردگی مقاومت بالایی داشته باشد. تنه درخت در رنگهای قهوهای کمرنگ تا قهوهای پررنگ با خطهایی سیاه بوده که جلوه زیبایی به آن میدهد. ویژگیهای خاص چوب موجب شده تا در خاتمکاری، ساخت روکش برای ساختمان، مجسمهسازی، طراحی و تولید ابزار آزمایشگاهی و کشتیسازی از آن استفاده گردد.
#چوب درخت گیلاس
چوب درخت گیلاس به رنگهای قرمز و قهوهای وجود دارد. شرایط محیطی موجود در رشد درخت گیلاس، میتواند در ویژگیهای آن تفاوتهایی ایجاد کند. صفحههای چوبی بهدستآمده از درخت گیلاس دانههای نزدیک به هم دارد و میزان مقاومت زیادی در برابر پیچش از خود نشان میدهد.
درخت گیلاس جزو چوبهای سخت است و به همین دلیل مقاومت زیادی در شرایط آبوهوایی مختلف دارد. کاربرد آن در صنایع منبتکاری، کابینتسازی، قفسسازی، ساخت میز و صندلی و … است.
چوب بهدستآمده از این درخت معمولا رنگ سفید یا قهوهای روشن دارد که دارای سطح سخت و برجسته است و از این نظر هم مانند درخت بلوط است. صفحههای چوبی ساختهشده از این درخت نسبت به چوبهای دیگر سنگینتر هستند و مقاومت زیادی دارند.
به همین دلیل برای ساخت انواع وسایل ورزشی، انواع سازهای موسیقی و وسایل چوبی که وجود کشش در آن لازم است، کاربرد دارد. قیمت آن نسبت به سایر چوبهای درختانی که چوب نرمی دارند، ارزانتر است و به همین دلیل استفاده بیشتری دارد.
#جمعبندی
چوب بهعنوان یک متریال طبیعی و زنده، ترکیبی از زیبایی، دوام و کارایی را در اختیار صنایع مختلف قرار میدهد. تنوع گونههای چوب باعث شده هر نوع آن متناسب با شرایط و کاربرد خاصی مورد استفاده قرار گیرد.
شناخت ویژگیهای فیزیکی و ساختاری چوبها، نقش مهمی در انتخاب درست و افزایش طول عمر محصولات چوبی دارد. استفاده اصولی و آگاهانه از چوب میتواند علاوه بر حفظ منابع طبیعی، کیفیت نهایی سازهها و محصولات را افزایش دهد.
در نهایت، انتخاب چوب مناسب، نتیجهای مستقیم بر زیبایی، دوام و کارایی پروژههای چوبی خواهد داشت.